ویاییشناسی نابسامانیهای فضای مجازی، شناخت متغیرهای اصلی اثرگذار بر نابسامانیهای فضای مجازی و روابط آنها و همچنین دینامیکهای مرتبط با آنها در ترسیم وضعیت برهمکنش متغیرها در بستر جامعه اهمیت دارد و به فرایند تصمیمگیری و برنامهریزی برای اتخاذ بهینهترین و کمهزینهترین اقدامات و راهکارها در این حوزه کمک میکند و وقوع آثار ناخواسته یا پیشبینی نشده تصمیمات را حذف یا حداقلسازی میکند. بر این اساس، از مدل تفکر سیستمی در ارتباط با نابسامانیهای فضای مجازی استفاده شده تا با استفاده از آن، متغیرها و روابط آنها در یک رویکرد کلاننگر، بازشناسی شود و درنهایت بتواند در یک رویکرد همگرایی بین دستگاههای اجرایی، بهسمت بهترین تصمیمات رهنمون شود.
در این گزارش ابتدا نابسامانیهای فضای مجازی دستهبندی شده که عبارتند از: الف) نابسامانیهای فضای مجازی در سطح معرفتی؛ ب) نابسامانیهای فضای مجازی در سطح نهادی و ج) نابسامانیهای فضای مجازی در چارچوب لایههای معماری شبکه اعم از سطوح زیرساخت، خدمات شبکه، خدمات کاربردی و محتوا. در ادامه، وضعیت شناسی فضای مجازی ایران براساس برخی از شاخصهای فضای مجازی انجام شدهاست. در بخش تحلیل پویاییشناسی نابسامانیهای فضای مجازی، متغیرهای احصا شده در چهار خوشه قرار گرفتهاند که شامل خوشههای ۱) فشار ناکارآمدی رسانهای؛ ۲) فشار تولید محتوای نامناسب؛ ۳) فرصت بهرهبرداری از داده و ۴) فشار ناکارآمدی حکمرانی داده است. تشریح مدل، از متغیر محوری «حضور در فضای مجازی» و متغیرهای تأثیرگذار بر آن آغاز شده و بهتدریج در چهار خوشه، سایر متغیرها بهمنظور تشریح مدل معرفیشدهاند.